Hipofiz Ameliyatı: Endoskopik Yöntem, Süre ve İyileşme

Hipofiz tümörü tanısı alan hastaların büyük bölümü ilk görüşmede aynı soruyu sorar: "Hocam, ameliyat olmam gerekiyor mu?"

Hipofiz bezi yaklaşık yarım gram ağırlığında olmasına rağmen vücudumuzdaki birçok hormonun kontrol merkezidir. Bu nedenle hipofiz bezinde gelişen bir tümör yalnızca yer kaplayan bir kitle oluşturmaz, hormon dengesini de bozabilir. Bazı hastalarda adet düzensizliği, süt gelmesi, el ve ayaklarda büyüme, kilo artışı veya görme kaybı gibi şikayetlerin altında hipofiz tümörü yatar.

Hipofiz adenomlarının tedavisinde cerrahi, prolaktinoma dışındaki birçok tümörde ilk tercih edilen yöntemdir. Günümüzde hastaların büyük bölümünde tercih edilen yöntem ise endoskopik hipofiz ameliyatıdır.

Hipofiz Bezinde Tümör Olursa Ne Olur?

Hipofiz tümörleri iki farklı şekilde belirti verebilir. Birinci grup tümörler aşırı hormon salgılar ve şu durumlara yol açabilir:

• Adet düzensizliği
• Memeden süt gelmesi
• Kısırlık
• Akromegali
• Cushing hastalığı
• Tiroid hormon yüksekliği

İkinci grup ise hormon salgılamayan, ancak büyüyerek çevre dokulara baskı yapan tümörlerdir. Bu hastalarda şunlar görülebilir:

• Baş ağrısı
• Görme kaybı
• Çift görme
• Hipofiz hormon yetmezliği
• Halsizlik
• Cinsel isteksizlik

Hipofiz Tümörü Görme Kaybı Yapar Mı?

Evet, yapabilir. Hipofiz bezinin hemen üzerinde, görme sinirlerinin çaprazlaştığı optik kiazma bulunur. Tümör yukarı doğru büyüdüğünde bu yapıya baskı yapabilir. Hastalarda klasik olarak şunlar görülür:

• Yanlardan görme kaybı (bitemporal hemianopsi)
• Görme bulanıklığı
• Görme keskinliğinde azalma

Büyük hipofiz tümörlerinde ameliyat kararının en önemli nedenlerinden biri görme fonksiyonlarının korunmasıdır.

Endoskopik Hipofiz Ameliyatı Nedir?

Geçmiş yıllarda hipofiz tümörleri için daha çok mikroskopik veya transkranial yöntemler kullanılıyordu. Günümüzde ise hastaların yaklaşık %95'inde transsfenoidal yöntem tercih edilmektedir ve bunların büyük kısmı endoskopik olarak yapılmaktadır. Endoskopik hipofiz ameliyatında:

• Yüzde kesi yapılmaz.
• Burun içinden girilir.
• Sfenoid sinüse ulaşılır.
• Hipofiz tümörü çıkarılır.

Bu yöntem sayesinde hastalar daha hızlı iyileşebilir ve cerrah daha geniş bir görüş açısına sahip olur.

Hipofiz Tümörü Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Endoskopik hipofiz ameliyatı genel anestezi altında yapılır. Burun deliğinden yerleştirilen ince endoskop yardımıyla sfenoid sinüse ulaşılır. Daha sonra hipofiz bezinin bulunduğu sellar bölge açılarak tümör çıkarılır. Cerrahide temel amaçlar şunlardır:

• Tümörün çıkarılması
• Görme sinirleri üzerindeki basının kaldırılması
• Hormonal düzelmenin sağlanması
• Normal hipofiz dokusunun korunması

Hipofiz Bezi Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Ameliyat süresi tümörün boyutuna ve yayılımına göre değişir. Genel olarak:

• Mikroadenomlarda 1,5-2 saat
• Makroadenomlarda 2-4 saat
• Dev adenomlarda daha uzun sürebilir.

Hipofiz Bezi Ameliyatı Riskli Mi?

Her ameliyat gibi hipofiz ameliyatının da riskleri vardır. Bunlar şunlardır:

• Beyin omurilik sıvısı kaçağı
• Kanama
• Enfeksiyon
• Diyabetes insipidus
• Hormon eksiklikleri
• Görme problemleri
• Karotis damar yaralanması

Ancak deneyimli merkezlerde ciddi komplikasyon oranları oldukça düşüktür.

Ameliyattan Kaç Saat Sonra Yürünür?

Ameliyat sırasında BOS kaçağı izlenmeyen hastaların genellikle ameliyattan sonraki ilk 24 saat içinde ayağa kalkmasına ve yürümesine izin verilir.

Ameliyat sırasında beyin omurilik sıvısı (BOS) kaçağı görülen hastalarda, burundan sıvı gelmesini önlemek ve ameliyat bölgesinin daha sağlıklı iyileşmesini sağlamak için bel bölgesinden lomber drenaj kateteri yerleştirilebilir. Bu kateter beyin omurilik sıvısının basıncını azaltarak ameliyat sahasının korunmasına yardımcı olur.

Lomber drenaj takılan hastalar genellikle 3 gün yatak istirahati ile takip edilir. Bu sürede yatak içinde sağa sola dönebilir, pozisyon değiştirebilir ve temel ihtiyaçlarını karşılayabilirler; ancak ayağa kalkmaları önerilmez. Günlük drenaj miktarı ve klinik bulgular düzenli olarak izlenir. Üçüncü günün sonunda kateter çıkarılır, hasta ayağa kaldırılır, yürümesi değerlendirilir ve sorun yoksa taburculuğu planlanır.

Hipofiz Bezi Ameliyatından Sonra Ne Yapılmalı?

İyileşme sürecinin sorunsuz ilerlemesi için:

• Burun temizliğine dikkat edilmeli
• İlk günlerde ağır kaldırılmamalı
• Şiddetli ıkınmadan kaçınılmalı
• İlaçlar düzenli kullanılmalı
• Kontrol MR ve hormon testleri aksatılmamalıdır

Hipofiz Bezi Ameliyatı Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?

Ameliyat sonrası özellikle şu belirtiler takip edilmelidir:

• Aşırı su içme isteği
• Çok sık idrara çıkma
• Burundan berrak sıvı gelmesi
• Şiddetli baş ağrısı
• Görmede ani değişiklik

Bu durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Hipofiz Bezi Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci Ne Kadar Sürer?

Hastaların büyük bölümü:

• 2-3 gün içinde taburcu olur
• 1-2 hafta içinde günlük yaşama döner
• 4-6 hafta içinde tam olarak toparlanır

Ancak hormon düzeylerinin normale dönmesi bazen daha uzun sürebilir.

Hipofiz Ameliyatı Sonrası Görme Kaybı Yaşanır Mı?

Ameliyatta amaç görmeyi korumak ve mümkünse düzeltmektir. Hastaların önemli bir bölümünde ameliyat sonrası görme alanında düzelme görülür. Ancak tümörün görme sinirleri üzerinde ne kadar süre baskı yaptığı ve hasarın derecesi sonucu etkileyebilir.

Hipofiz tümörlerinde en önemli nokta yalnızca tümörü görmek değil, tümörün hastaya ne yaptığını değerlendirmektir. Bazı hastalarda hormon bozuklukları ön plandayken bazılarında görme kaybı veya baş ağrısı ön plana çıkabilir. Günümüzde uyguladığımız endoskopik hipofiz ameliyatı sayesinde hastaların büyük bölümünü burundan, kesi yapmadan ve hızlı iyileşme sağlayacak şekilde tedavi edebiliyoruz.

Diğer beyin tümörleri için beyin tümörü ameliyatı hakkında bilinmesi gerekenler yazımıza bakabilirsiniz. Adres ve randevu bilgilerine iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.