Hipofiz Ameliyatı: Endoskopik Hipofiz Ameliyatı

Hipofiz tümörü tanısı alan hastaların büyük bölümü ilk görüşmede aynı soruyu sorar:

"Hocam, ameliyat olmam gerekiyor mu?"

Hipofiz bezi yalnızca yaklaşık yarım gram ağırlığında olmasına rağmen vücudumuzdaki birçok hormonun kontrol merkezidir. Bu nedenle hipofiz bezinde gelişen bir tümör yalnızca beyin içerisinde yer kaplayan bir kitle oluşturmaz; aynı zamanda hormon dengesini de bozabilir. Bazı hastalarda adet düzensizliği, süt gelmesi, el ve ayaklarda büyüme, kilo artışı veya görme kaybı gibi şikayetlerin altında hipofiz tümörü yatmaktadır. Hipofiz tümörlerinin önemli bir kısmında tedavinin temelini cerrahi oluşturur. Günümüzde hastaların büyük bölümünde tercih edilen yöntem ise endoskopik hipofiz ameliyatıdır. Hipofiz adenomlarının tedavisinde cerrahi, özellikle prolaktinoma dışındaki birçok tümörde ilk tercih edilen yöntemdir.

Hipofiz Bezinde Tümör Olursa Ne Olur?

Hipofiz tümörleri iki farklı şekilde belirti verebilir.

Birinci grup tümörler aşırı hormon salgılar. Bu durumda:

• Adet düzensizliği
• Memeden süt gelmesi
• Kısırlık
• Akromegali
• Cushing hastalığı
• Tiroid hormon yüksekliği

gelişebilir.

İkinci grup ise hormon salgılamayan ancak büyüyerek çevre dokulara baskı yapan tümörlerdir.

Bu hastalarda:

• Baş ağrısı
• Görme kaybı
• Çift görme
• Hipofiz hormon yetmezliği
• Halsizlik
• Cinsel isteksizlik

ortaya çıkabilir.

Hipofiz Tümörü Görme Kaybı Yapar Mı?

Evet.

Hipofiz bezinin hemen üzerinde görme sinirlerinin çapraz yaptığı optik kiazma bulunmaktadır. Tümör yukarı doğru büyüdüğünde bu yapıya baskı yapabilir.

Klasik olarak hastalarda:

• Yanlardan görme kaybı (bitemporal hemianopsi)
• Görme bulanıklığı
• Görme keskinliğinde azalma

görülebilir. Büyük hipofiz tümörlerinde ameliyat kararının en önemli nedenlerinden biri görme fonksiyonlarının korunmasıdır.

Endoskopik Hipofiz Ameliyatı Nedir?

Geçmiş yıllarda hipofiz tümörleri için daha çok mikroskopik veya transkranial yöntemler kullanılıyordu. Günümüzde ise hastaların yaklaşık %95'inde transsfenoidal yöntem tercih edilmektedir ve bunların büyük kısmı endoskopik olarak yapılmaktadır.

Endoskopik hipofiz ameliyatında:

• Yüzde kesi yapılmaz.
• Burun içerisinden girilir.
• Sfenoid sinüse ulaşılır.
• Hipofiz tümörü çıkarılır.

Bu yöntem sayesinde hastalar daha hızlı iyileşebilir ve cerrah daha geniş görüş açısına sahip olur.

Hipofiz Tümörü Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Endoskopik hipofiz ameliyatı genel anestezi altında gerçekleştirilir.

Burun deliğinden yerleştirilen ince endoskop yardımıyla sfenoid sinüse ulaşılır. Daha sonra hipofiz bezinin bulunduğu sellar bölge açılarak tümör çıkarılır.

Cerrahide temel amaç:

• Tümörün çıkarılması
• Görme sinirleri üzerindeki basının kaldırılması
• Hormonal düzelmenin sağlanması
• Normal hipofiz dokusunun korunmasıdır.

Hipofiz Bezi Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Hastaların en sık sorduğu sorulardan biridir.

Tümörün boyutuna ve yayılımına bağlı olarak operasyon süresi değişebilir.

Genel olarak:

• Mikroadenomlarda 1,5-2 saat
• Makroadenomlarda 2-4 saat
• Dev adenomlarda daha uzun

sürebilir.

Hipofiz Bezi Ameliyatı Riskli Mi?

Her ameliyat gibi hipofiz ameliyatının da riskleri vardır.

Bunlar arasında:

• Beyin omurilik sıvısı kaçağı
• Kanama
• Enfeksiyon
• Diyabetes insipidus
• Hormon eksiklikleri
• Görme problemleri
• Karotis damar yaralanması

sayılabilir.

Ancak deneyimli merkezlerde ciddi komplikasyon oranları oldukça düşüktür.

Ameliyattan Kaç Saat Sonra Yürünür?

Ameliyat sırasında beyin omurilik sıvısı (BOS) kaçağı görülen hastalarda, burundan sıvı gelmesini önlemek ve ameliyat bölgesinin daha sağlıklı iyileşmesini sağlamak amacıyla bel bölgesinden lomber drenaj kateteri yerleştirilebilir. Bu kateter, beyin omurilik sıvısının basıncını azaltarak ameliyat sahasının korunmasına yardımcı olur.

Lomber drenaj takılan hastalar genellikle 3 gün boyunca yatak istirahati ile takip edilir. Bu süre içerisinde yatak içinde sağa sola dönebilir, pozisyon değiştirebilir ve temel ihtiyaçlarını karşılayabilirler; ancak ayağa kalkmaları önerilmez. Günlük drenaj miktarı ve klinik bulgular düzenli olarak takip edilir.

Üçüncü günün sonunda kateter çıkarıldıktan sonra hasta ayağa kaldırılır, yürümesi değerlendirilir ve herhangi bir sorun saptanmaması halinde taburculuğu planlanır.

Ameliyat sırasında BOS kaçağı izlenmeyen hastalarda ise genellikle ameliyattan sonraki ilk 24 saat içinde ayağa kalkmalarına ve yürümelerine izin verilir.

Hipofiz Bezi Ameliyatından Sonra Ne Yapılmalı?

İyileşme sürecinin sorunsuz ilerlemesi için:

• Burun temizliğine dikkat edilmeli
• İlk günlerde ağır kaldırılmamalı
• Şiddetli ıkınmadan kaçınılmalı
• Düzenli ilaç kullanılmalı
• Kontrol MR ve hormon testleri aksatılmamalıdır

Hipofiz Bezi Ameliyatı Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?

Ameliyat sonrası özellikle aşağıdaki belirtiler takip edilmelidir:

• Aşırı su içme isteği
• Çok sık idrara çıkma
• Burundan berrak sıvı gelmesi
• Şiddetli baş ağrısı
• Görmede ani değişiklik

Bu durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Hipofiz Bezi Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci Ne Kadar Sürer?

Hastaların büyük bölümü:

• 2-3 gün içerisinde taburcu olur
• 1-2 hafta içinde günlük yaşama döner
• 4-6 hafta içerisinde tam toparlanma gösterir

Ancak hormon düzeylerinin normale dönmesi bazen daha uzun sürebilir.

Hipofiz Ameliyatı Sonrası Görme Kaybı Yaşanır Mı?

Bu soru özellikle görme kaybı nedeniyle ameliyat edilen hastalarda sık sorulmaktadır.

Amaç görmeyi korumak ve mümkünse düzeltmektir. Hastaların önemli bir bölümünde ameliyat sonrası görme alanında düzelme görülür. Ancak tümörün görme sinirleri üzerinde ne kadar süre baskı yaptığı ve hasarın derecesi sonucu etkileyebilir.

Hipofiz tümörlerinde en önemli nokta yalnızca tümörü görmek değil, tümörün hastaya ne yaptığını değerlendirmektir. Bazı hastalarda hormon bozuklukları ön plandayken bazı hastalarda görme kaybı veya baş ağrısı ön plana çıkabilir. Günümüzde uyguladığımız endoskopik hipofiz ameliyatı sayesinde hastaların büyük bölümünde burundan, kesi yapmadan ve hızlı iyileşme sağlayacak şekilde tedavi gerçekleştirebilmekteyiz.